Twój koń zaczął chudnąć, stał się apatyczny, jego sierść zrobiła się matowa, a po karmieniu przejawia objawy bólu w obrębie brzucha? Tego typu symptomy mogą świadczyć o podrażnieniu błony śluzowej żołądka, a także stanach zapalnych, które czasem prowadzą do groźnych dla zdrowia owrzodzeń przewodu pokarmowego.

 

Często, pierwsze objawy mogące świadczyć o problemach wrzodowych bywają bagatelizowane przez właścicieli koni, a wynika to głównie z niespecyficzności tych symptomów. U chorych zwierząt największą uwagę zwracają objawy bezpośrednie, czyli przewlekłe bądź nawracające bóle morzyskowe. Niestety pośrednie symptomy, takie jak

spadek kondycji, niechęć do wysiłku, zaburzony apetyt, czy zły stan okrywy włosowej, opiekun konia może wychwycić dopiero po upływie np. kilku miesięcy. W zaawansowanych przypadkach dominują: zgrzytanie zębami, bardzo sile objawy kolkowe i częste przybieranie pozycji „na plecach”. U źrebiąt pojawiają się natomiast  biegunki oraz nadmierne wydzielanie śliny.

Zdarza się czasem też tak, że konie, mimo choroby wrzodowej, nie wykazują objawów łatwych do wychwycenia dla niewprawnego oka. Niestety badania naukowe wykazują, że z problemem tym zmaga się już prawie 80 % koni sportowych. W przypadku podejrzenia problemów wrzodowych zawsze należy wezwać lekarza weterynarii, który wykona badanie gastroskopowe i na jego podstawie postawi trafną diagnozę.

Badanie gastroskopowe

Obecnie jedyną wiarygodną metodą diagnostyczną jest badania gastroskopowe, które polega na obejrzeniu, za pomocą specjalnej sondy, błony śluzowej żołądka. Badanie jest miarodajne jeśli uda się dokonać oceny całej śluzówki. Po zidentyfikowaniu zmian konieczna jest ich ocena względem stopnia nasilenia. Owrzodzenia to zmienione zapalnie miejsca, z których niekiedy sączy się krew. Dla uzyskania rzetelnego wyniku, od dwóch do czterech godzin przed badaniem, koń powinien mieć ograniczony dostęp do wody oraz być na czczo. Nawet niewielka ilość pożywienia w żołądku może bowiem przekłamać wynik i utrudnić postawienie właściwiej diagnozy.

Etiologia choroby wrzodowej

Ze względu na ciągłe wydzielanie soku żołądkowego błona śluzowa jest stale narażona na jego agresywne działanie. Istnieją oczywiście naturalne mechanizmy chroniące tę delikatną strukturę  przed uszkodzeniami, stąd do spustoszeń dochodzi dopiero, gdy równowaga pomiędzy czynnikiem drażniącym a ochronnym zostaje zachwiana. Zwierzęta te są przystosowane do ciągłego pobierania i trawienia niewielkich ilości paszy objętościowej. Niewystarczające dawki siana, zastępowane zbyt dużymi ilościami paszy treściwej, skarmianej w długich odstępach czasowych, sprawiają, że soki żołądkowe nadtrawiają błonę śluzową, tworząc w niej stany zapalne. Czynnikiem, który może doprowadzić do powstania wrzodów jest, prócz nieodpowiedniego żywienia, również stres, pojawiający się zarówno w trakcie codziennych treningów, wyjazdów na zawody, jak i z powodu zmiany stajni. Do przyczyn zwiększających ryzyko powstawania wrzodów trzeba także zaliczyć podawanie środków przeciwzapalnych i przeciwbólowych.

Środki lecznicze

W wypadku stwierdzenia choroby wrzodowej przeważnie, prócz podjęcia leczenia farmakologicznego, opiekun konia musi zdecydować się na zmianę w diecie swojego wierzchowca oraz modyfikację planu treningowego konia. Najczęstszym lekiem stosowanym w leczeniu owrzodzeń jest omeprazol, środek ten stosuje się w celu zmniejszenia produkcji kwasu żołądkowego, a jego ogromnym plusem jest 24-godzinne działanie. Czas trwania leczenia jest dostosowywany indywidualnie i w głównej mierze uwarunkowany zaawansowaniem procesu chorobowego.

Terapię powinno się stosować przez okres przynajmniej miesiąca, dzięki temu zwiększamy szanse na zapobiegnięcie nawrotom. Lekami stosowanymi, w tej chorobie, są także środki zmniejszające wydzielanie soku żołądkowego, do których należą blokery receptorów H2 (ranitydyna, cymetydyna). Niestety działają one jedynie przez około 8 godzin, co z kolei wymusza podawanie dawek od 3 do 4 razy dziennie. Rokowanie zależy oczywiście od stadium choroby, w którym koń został poddany terapii, a także od trafności doboru sposobu leczenia. Jeśli u zwierzęcia dojdzie do perforacji wrzodu, krwawienia oraz zapalenia otrzewnej, wówczas szanse na wyleczenie diametralnie się obniżają. W przypadku, kiedy prawidłowa diagnoza zostaje szybko postawiona prognozy są z reguły dobre i odpowiednio zaplanowane leczenie pozwala na całkowite wyzdrowienie zwierzęcia.

Powikłania

Należy pamiętać, że nawet po zaleczeniu choroby wrzodowej mogą po niej pozostać ślady w postaci blizn powstających w miejscach głębokich wrzodów. Konsekwencją ich istnienia jest zwężenie światła przewodu prowadzące, w rezultacie, do zaburzeń w pasażu treści pokarmowej. Najgroźniejszym powikłaniem jest perforacja wrzodu, która skutkuje krwawieniem do światła żołądka i jelit oraz zagrażającym życiu stanem zapalnym otrzewnej. Leczenie może być długotrwałe, jednak tak ważne jak sama terapia jest wdrożenie skutecznego postępowania profilaktycznego, które może, a nawet powinno zapobiec nawrotowi choroby.

Kluczem jest odpowiednia dieta

Wierzchowce żyjące w naturalnych warunkach pobierały pokarm, w postaci trawy, przez kilkanaście godzin w ciągu doby. Konie ze względu na swoją specyfikę budowy układu pokarmowego, w przeciwieństwie do człowieka lub zwierząt mięsożernych, kwaśny sok żołądkowy produkują nieustannie, nawet wtedy kiedy zwierzę nie pobiera pożywienia. Szybkość opróżniania żołądka, w dużej mierze, zależy od rodzaju pożywienia, po paszy treściwej koński żołądek staje się pusty nawet już po 30 minutach, natomiast po sianie czasem nawet dopiero po 24 godzinach. W związku z tym należy pamiętać, jak ważne jest podawanie wysokiej jakości pasz objętościowych, takich jak siano i trawa. Taki sposób żywienia stanowi bufor dla stale produkowanego kwasu żołądkowego. Pasza treściwa powinna być natomiast podawana zawsze w stałych godzinach. W profilaktyce zaleca się skarmianie koni niewielkimi ilościami lucerny, która stanowi ochronną barierę zapobiegającą kontaktowi kwasu żołądkowego z błoną śluzową.

Przed treningiem warto podawać niewielkie ilości posiekanej sieczki, która staje się wówczas naturalnym buforem i chroni śluzówkę. Koniom, które zmagają się z problemami wrzodowymi, można dodatkowo wprowadzić do diety zaparzone nasiona siemienia lnianego w postaci meszu. Taki posiłek ma właściwości powlekające i regulujące pracę przewodu pokarmowego. Warto także podawać koniom probiotyki oraz olej lniany, który posiada podobne właściwości co jego nasiona. W profilaktyce zapobiegającej chorobom wrzodowym, prócz odpowiedniego żywienia, bardzo ważne jest obniżenie poziomu niepotrzebnego stresu w życiu wierzchowca.

Rozpoznanie u konia choroby wrzodowej nie jest wyrokiem, jednak w celu zapobiegania jej nawrotom należy stale dbać o to, żeby dieta koni była jak najbardziej zbliżona do tej, która służy im najbardziej – naturalnej.  Ponadto duże znaczenie, zarówno w postepowaniu leczniczym, jak i profilaktyce ma ograniczenie ilości czynników stresogennych, takich jak zmiany stada i otoczenia, czasem niezbędne okazuje się także zmniejszenie intensywności treningów. Dodatkowo trzeba pamiętać, że przebyta choroba wrzodowa nie uodparnia konia przed nawrotem, dlatego bardzo ważna jest profilaktyka i okresowe badania.